Science

Türkiye, dünyanın en büyük fındık üreticisi ülke durumunda.
Dünyada üretilen fındığın büyük bir kısmı da Türkiye’de üretiliyor.

Türkiye’nin ardından İtalya, İspanya ve ABD geliyor. Büyük üretici durumundaki Türkiye’nin diğer ülkelerdeki fındığın fiyatının belirlenmesinde de etkisi oluyor. Dolayısıyla fındığın Türkiye ihracatında büyük bir ekonomik değeri var. Fındık ihracatımız ülkelere göre incelendiğinde 90 civarında ülkeye yapıldığı görülmekte. AB ülkelerinin toplam ihracatımızdaki payı yıllara göre değişmekle beraber %80-85 düzeyinde. Uzakdoğu ülkeleri ve İskandinav ülkeleri ülkemiz fındığı için potansiyel arz eden pazarlar olarak dikkat çekmekte.

Türkiye, 2005-2006 döneminde 239 bin 365 ton fındık ihraç ederek karşılığında 1 milyar 952 milyon 767 bin 266 dolar gelir elde etti. İhracatın 197 bin 715 tonu AB ülkelerine yapılırken, AB dışındaki Avrupa ülkelerine 21 bin 599, denizaşırı ülkelere 13 bin 361, diğer ülkelere de 6 bin 690 ton fındık ihraç edildi. Özellikle son 6 yılda fındıktan elde edilen gelir, yaklaşık 6 milyar dolar civarında.

Böylesi kabarık rakamlarla tanıdığımız fındığımız, Kuzey yarım kürenin ılık yerlerinde ve yurdumuzun daha çok Doğu Karadeniz Bölgesi’nde yetişen, köklerini derine salan bir ağaç.
Drenajı iyi, gübreli ve killi-kumlu toprakları seviyor. Meyvelerinin olgunlaşma döneminde güneşli ve yağışsız hava isterken, pH'ı 5-7 olan topraklarda normal gelişimini sağlayabiliyor.

Adi fındık olarak bilinen Corylus avellana ve ağaç fındığı olarak bilinen Corylus colurna Türkiye’de yetişmekte.

Türk fındığı kalite açısından “Giresun” ve “Levant” olmak üzere ikiye ayrılıyor.
Giresun ilinin tamamında yetiştirilen tombul fındıklarla az çok Giresun kalitesi özelliği taşıyan Trabzon ilinin Beşikdüzü, Vakfıkebir, Çarşıbaşı ve Akçaabat ilçelerinde yetiştirilen tombul fındıklar “Giresun Kalite” fındıklar olarak biliniyor. Dünyanın en üstün özellikli fındıkları bunlar.
Dünyadaki fındık çeşitleri içinde en yüksek oranda zar atan fındıklar.
Giresun kalite fındığın üretim bölgesi dışında kalan bölgelerde üretilen tüm fındıkları da “Levant Kalite” fındık olarak biliniyor.
Yetiştirildiği yere göre Levant Akçakoca, Levant Trabzon, Levant Ordu ve Levant Samsun olarak isimlendirilen bu fındıklar Giresun kalite fındıklardan daha az yağ oranı içermesine rağmen diğer ülkelerde yetiştirilen fındıklardan genellikle daha yüksek yağ oranına sahip olup, tat bakımından da üstün nitelikte.

Fındık, çikolata ve kozmetik sektörünün en önemli ham malzemelerinden biri. Pasta ve şekerlemelere tat verir. Fındığın sade kullanım şekli olabildiği gibi bazı ilginç kullanım alanları da var. Kavrulması sonucu oluşan ince zar şeklindeki fındık pelikülü, sığır burgerinin yapımında lif kaynağı olarak kullanılır. İlginç bir kullanım alanı da "Şili fındıklı tereyağı” adı verilen bir ürün. Bu üründe Şili fındığı farklı yüzde oranlarında margarinle karıştırılır. Böylece elde edilen ürün uzun süre tadı bozulmadan kalabilen bir gıda türü olarak bilinir. Ayrıca fındık bazı kahvelere katılır.

Votkalarda fındık likörleri kullanılması da zamanla popülaritesini artırmıştır. Fındıktan elde edilen yağ, özellikle pişirme yağı olarak kullanılır. Fındık zar tabakası olarak bilinen fındık testası, ekmek yapımında fiber kaynağı olarak kullanılır. Fındık testası, anti-oksidan özelliği olan fenolik bazı bileşikler içerir. (Antioksidan, oksit giderici her türlü kimyasal maddeye verilen addır.) Üretilen fındığın bir kısmı kavrulup kullanıma sunulur. Aslında bu kavurma işlemi fındıkta birtakım değişikliklere yol açar. Örneğin 135C de yapılan kavurma işleminde nem ve toplam şeker içeriği değişirken, yağ, protein ve nişasta içeriklerinde de dikkate değer bir değişiklik olur.

Fındık yalnızca içiyle değil, dış kısmı yani kabuk kısmıyla da çeşitli kullanım seçenekleri sunar.Kabukları tarımsal atık ürünlerdir. Çoğu zaman yakıt olarak kullanılır. Türkiye’de yılda 300.000 ton tahmin edilen fındık kabuğu oluşur. Bu kabuklardan, 700-800 °C gibi yüksek sıcaklıklarda ısıl parçalanma ve karbonizasyonla aktif karbon üretilir. Fındık kabuklarından yapılan aktif karbon, sularda çeşitli nedenlerle yüksek derişimlere çıkabilen krom, çinko ve nikel gibi metallerin uzaklaştırılmasında kullanılır. Özellikle +6 değerlikli krom için iyi bir tutma kapasitesinin olduğu bulunmuştur.

Dünyadaki petrol rezervlerinin azalması, petrol türevi yakıtların yanması sonucu açığa çıkan CO ’in yol açtığı global ısınma vb sorunlar dizel
motorlar için alternatif enerji kaynakları aramaya yönlendirdi. Bu konuda düşünülen önemli bir enerji kaynağı da bitkisel yağlar. Fındıktan elde edilen yağda bitkisel yağlardan biri. Bitkisel yağların fosil yakıtlara göre bazı üstünlükleri var.
En önemlisi kükürt, aromatik hidrokarbonlar, metaller ve ham yağ kalıntıları içermemesi. Ancak, yağlama yağının kalınlaşması, sakız oluşumu gibi bazı problemler de yok değil. Yapılan araştırmaların sonunda fındık yağı, “pre chamber” yani ön yanma bölmeli dizel motorlarda, herhangi bir modifikasyon yapmadan, dizel yakıtlara bir alternatif olabileceği gösterilmiş durumda. Isı değerleri açısından karşılaştırıldığında 1 kg fındık yağı yaklaşık 33 bin kJ’luk enerji verirken, bu dizel yakıtlarda 45 bin kJ civarında. Bu düşük ısı değeri dizel yakıtlara göre daha fazla fındık yağı tüketimi demek. Fındık yağı, dizel yakıtlarda olduğu gibi daha düşük fren gücü yaratır. Fındık yağının viskozitesi (akışkanlığa karşı direnci), dizel yakıtın viskozitesinden 11 kat daha fazladır. Aslında bu yüksek viskozite fındık yağının daha geniş bir kullanım alanı bulmasındaki en büyük engeldir. Sonuç itibariyle, fındıktan elde edilen yakıt, içten yanmalı motorlar için petrolün yerine yenilenebilir önemli bir alternatif olarak görülüyor. Anlattığınız birkaç örnekten de anlaşılacağı gibi fındık besin maddesinden öte bir ürün. Zaman geçtikçe yeni kullanım alanları ve uygulamaları da ortaya çıkıyor.

Dünya üretiminin çok büyük bir kısmını elinde bulunduran Türkiye yalnızca fındık içini pazarlayan bir ülke konumundan, fındığın kullanıldığı diğer yan ürünleri de pazarlayan bir ülke durumuna geçebilmeli. Ayrıca fındığın kullanım alanlarını çeşitlendirmek de fındığın pazar payını arttırabilir. Yani fındığın pazarlandığı ülkelerdeki kullanımı yüksek olan geleneksel gıdalardaki fındığın kullanım alanları araştırılabilir. Bölgeye göre bir pazarlama stratejisi uygulanabilir.

Reklâmı yalnızca Türkiye’yle sınırlı tutmayıp tüm pazara seslenecek şekilde yapılabilir. Böylelikle tüm dünyada fındığın tadını bilmeyen insanların fındığı tanımaları sağlanabilir. Fındık tek başına stratejik bir ürün değil; ancak uygun ellerde stratejik bir ürün haline gelebilir.

Bilim ve Teknik Dergisi Ocak 2007 sayısı
Yoldaş Seki
Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü

Kaynaklar
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
Çetin M., Yüksel F., Applied Thermal Engineering (2006)
Turhan S., Sağır I., Ustun N.S., Meat Science 71 (2005) 312-316
Kobya. M., Bioresource Technology 91 (2004) 317-321
Anil M., Journal of Food Engineering (2006)