Science

Hepimiz bir yerlerden duymuşuzdur; dünya ısınıyor, iklimimiz değişiyor, ozon tabakasındaki delik tehlikeli boyutlara ulaştı... Küresel ısınma gerçekten de kapıda bekleyen, hatta yavaştan içeri süzülmüş olan en büyük tehditlerden biri. Öyle ki, kimi biliminsanlarına göre, sera gazı şahmına yol açan etkinliklerimizi sürdürdüğümüz sürece torunlarımızın torunlarının geleceğine hoşçakal öpücüğü konduruyoruz.

“The Day After Tomorrow” (Yarından Sonra) adlı filmde de senaryo ani ve şiddetli bir iklim değişimiyle buzul çağı tehlikesinin baş göstermesi üzerine kurulu. Filmdeki iklimbilimci Jack Hail insanlığı, küresel ısınmanın gezegenimizin iklimini tümüyle farklılaştıra-cak ani değişimleri tetikleyeceği konusunda uyarmaya çalışıyordu. Hall’un korkuları, kutup buzul takkesinin bir gecede eriyerek muazzam miktarda soğuk suyun okyanuslara boşalmasıyla doğru çıkıyordu. Soğuk suların okyanus sularına katılımıyla Kuzey Yarım-küre’de iklim sistemini dengeleyen Gulf Stream sıcak su akıntısı kesiliyor ve bu çok büyük bir fırtınanın çıkmasına yol açıyor, sonunda da yeni bir buzul çağı başlıyordu.

Her ne kadar küresel ısınmanın kapıda bekleyen tehditlerden biri olduğu konusunda kuşkuya yer olmasa da, uzmanlar beyaz perdeye aktarılan şekliyle ani bir baskın söz konusu değil diyorlar. Geçtiğimiz yüzyılda dünyanın ortalama sıcaklığı 0,6 °C arttı, deniz seviyelerinde 25 cm’lik bir yükselme gözlendi, önemli buzulların bir kısmı eridi, bir kısmı da geri çekildi. Bunların nedeniyse, büyük oranda atmosfere salınan sera gazlarının miktarındaki artış. Uzmanlara göre, bu gidişe bir son vermezsek,dünyanın ortalama sıcaklığının 1,4 - 5,8 °C artacağını ve birçok canlı türünün bu değişime ayak uyduramayıp yok olacağını söylüyorlar. Bununla birlikte ABD’deki Özgürlük Heykeli’nin buzdan bir heykele dönüşmesi pek olası görünmüyor.

Filmde, sıcaklığın belli bir derecenin üzerine çıkmasıyla “ani iklim değişimi” meydana geliyor. Gulf Stream akıntısında meydana gelen bir değişimle okyanus akıntıları tümüyle değişiyor. Bu da sıcak ve soğuk suları taşıyan ve bu sayede atmosfer sıcaklık dengesinin korunmasını sağlayan dengeyi altüst ediyor. Ancak, tüm bu sistemin kesintiye uğraması zayıf bir olasılık, hele de kısa bir süre içinde. Zaten, “ani” sözcüğü biliminsanları-nın sözlüğünde en azından onlarca yıl süren değişimler için kullanılır. Bilimin-sanları “Sıcaklık düşebilir; ancak, filmde resmedildiği kadar dramatik bir biçimde değil” diyorlar. Ayrıca, bir önceki buzul çağının yaşandığı 20.000 yıl öncesinde Dünya’nın ekseninin eğimi şimdikinden farklıydı; Kuzey Yarımküre şimdi daha fazla Güneş ışını alıyor.

Elbette bu, “küresel ısınma diye bir sorunumuz yok, boşuna telaşlanmayalım” anlamına gelmiyor. İklim değişimi ve küresel ısınma nedeniyle, önümüzdeki 50 - 100 yıl içinde dünyanın ortalama sıcaklığı artacak, kimi yerlerde kuraklık baş gösterirken kimi yerlerde aşırı ve şiddetli yağışlar nedeniyle taşkınlar ve seller yaşanacak, büyük göçler olacak, salgın hastalıklar başlayacak ve birçok canlı türü yok olacak. Dikkatli olmamız ve özellikle sera gazı salimini en aza indirmemiz şart! Ama, yine de filmde olduğu gibi o kadar kısa süre içinde buzul çağının “aniden” başlayacağını düşünmek için yeterince veriye sahip değiliz.

Her ne kadar sinema dünyası, bilimsel konularda çoğu zaman gerçekleri bir parça çarpıtsa da, yine de insanların ilgisini bu tür konulara çekerek özellikle fizik ve kozmolojiye olan ilginin ve araştırmalara ayrılan bütçelerin artmasını sağlıyor. Bununla birlikte, hâlâ zamanda yolculuk ya da dinozorları geri getirme çabaları şimdilik beyaz perdede kalmaya mahkum gibi.

Elif Yılmaz Bilim ve Teknik Ocak 2007 Sayısı
Kaynaklar:
Kleyman I., “Debunking Hollywood Sci-Fİ”, Cornell Science and Technology Magazine, ilkbahar 2005.
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]