Dünya

Fazla değil, bir 30 yıl kadar daha dişinizi sıkarsanız, tahminlere göre en geç de 2040 yılında olmak üzere, yelkenlerinizi Kuzey Buz Denizi’ne açabileceksiniz! Çünkü okyanusun sularının bu tarihe kadar, yaz ayları sonlarına doğru buzlardan belki de tümüyle arınmış olacağı düşünülüyor. Hesaplamalar, yedi farklı modelden yararlanarak deniz buzunda 1870’ten beri oluşan dalgalanmaların yeni bir modelini oluşturan ABD Ulusal Atmosfer Araştırmaları Merkezi araştırmacılarına ait.

Farklı modellerle daha önce yapılmış olan tahminler de buna yakın sonuçlar vermekte; ancak son model, buzun tümüyle erimesini, daha önceki en iyimser benzerinden bir 10 yıl kadar geriye çekmiş oluyor. Yine senaryolardan en kötüsüne göre yalnızca on yıl içinde, eylül ayı buz örtüsü 6 milyondan 2 milyon kilometrekareye düşecek.

Günümüz buz örtüsünün % 20 kadarı kalacak, ama bu buzun da genelde Kanada ve Grönland kıyıları çevresinde toplanması da Kuzey Buz Denizi’ni neredeyse tüm buzundan etmiş olacak. Deniz buzu, dönemsel olarak kalınlaşıp incelir. Ilık yaz ayları boyunca eriyen buz kütlesi, en düşük kalınlığa genellikle eylülün ilk iki haftasında ulaşmış olur. Sonbahar ve kış aylarındaysa, kaybolan buzun yerine gelen yenisi,yaklaşık yıllık ortalama olan 15 milyon kilometrekareyi koruyacak biçimde artarak Kuzey Buz Denizi’ni bir battaniye gibi örter. Yaz sonundaki buz kalınlığı ve alanıysa, izleyen kışın da değerlerini ciddi biçimde etkiler. Yaklaşık beş yıldır, buz örtüsünün yaz ayları boyunca ortalamanın oldukça altına düştüğünü biliyoruz. “Eylül buzu” 2005 yılında rekor düşüşünü yaşadı.

Son beş yıl için görülen bu eğilim, önümüzdeki her on yıl için % 8’lik azalmaya karşılık geliyor. Önemli denebilecek bu düşüş oranı, yani artan erime, tabii etkisini kış buz örtüsünün üzerinde de gösterecek. NASA verilerine göre, yalnızca geçtiğimiz son iki kış için deniz buzunun azalma oranı, yıl başına % 6. 1979’dan bu yana bu düşüşün her on yıl için ortalama % 1,5 olduğunu düşünürsek, bu son derece ciddi bir oran.

Bu işe en çok, belki de tek sevinenler, herhalde Kuzey Buz Denizi’ni bir baştan diğerine engelsiz geçmek niyetindeki gemi ve denizaltılar olacak. Ama siz bir de, en başta kutup ayıları olmak üzere, tehlike altındaki hayvanlara sorun. Uzun yollar katetmeye çalışırken altlarındaki buz tabakası ağırlıklarını destekleyemeyecek ölçüde incelecek, foklar yavrularından ayrılmaya zorlanacak, yalnızca buzlu ortamlarda yaşamaya alışmış ve besin zincirinin önemli bir halkası olan planktonlar yok olacak, birçok türün yaşamı ve devamı tehlikeye girecek.
Ve ne yazık ki, bunu “yalnızca olası bir senaryo” deyip geçiştiremiyoruz. Küresel ısınmanın bu boyutlarda kalması durumunda, büyük olasılıkla hepsi gerçek olacak.

Nature, 11 Aralık 2006