ÇOCUK VE GENÇLİK MERKEZLERİ YÖNETMELİĞİ
Resmî Gazete: 30.9.2001/24539
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç
Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı, sosyal tehlikelerle karşı karşıya olan sokakta yaşayan çocuklar ile sokakta çalıştırılan çocuk ve gençlerin rehabilitasyonları ve topluma yeniden kazandırılmalarını sağlamakla görevli, Çocuk ve Gençlik Merkezlerinin kuruluş ve çalışma esaslarını, hizmet standartlarını belirlemek, ilgili kişiler ve kurumlar arasında eşgüdümü sağlamak ile hizmetin en etkili ve verimli şekilde yürütülmesine ilişkin kuralları saptamaktır.
Kapsam
Madde 2 — Bu Yönetmelik, sokakta yaşayan ve çalıştırılan çocukları ve gençleri bedensel, ruhsal ve duygusal gelişimleri açısından tehlike yaratabilecek risklerden korumak, temel gereksinimlerini gidermelerine yardımcı olmak, gerektiğinde geçici olarak barınmaları için gerekli hizmetleri sunmak veya sunulmasını sağlamak, belirli bir süreç sonunda kendi kendilerine yeterli hale gelmelerini sağlayıcı her türlü sosyal hizmet müdahaleleri ile rehabilite edici mesleki çalışmaları gerçekleştirmek, aile ve topluma yönelik çalışmaları yapmakla yükümlü Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Çocuk ve Gençlik Merkezlerini ve bu Merkezlerle bağlantılı birimleri kapsar.
Dayanak
Madde 3 — Bu Yönetmelik, 30/5/1997 tarihli ve 572 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun 3'üncü maddesinin (6) numaralı bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen;
a) Genel Müdürlük: Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğünü,
b) İl Müdürlüğü: İl Sosyal Hizmetler Müdürlüğünü,
c) İlçe Müdürlüğü: İlçe Sosyal Hizmetler Müdürlüğünü,
d) Merkez: Çocuk ve Gençlik Merkezini,
e) Çocuk ve Gençlik Merkezi: Eşler arası anlaşmazlık, ihmal, hastalık, kötü alışkanlık, yoksulluk, terk ve bu gibi nedenlerle sokağa düşerek sosyal tehlike ile karşı karşıya kalan veya sokakta çalıştırılan çocuk ve gençlerin geçici süre ile rehabilitasyonlarını ve topluma yeniden kazandırılmalarını sağlamak amacı ile kurulan yatılı ve gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarını,
f) Birim: Merkezin sunduğu hizmetin gerektirdiği hallerde açılacak olan ve Çocuk ve Gençlik Merkezine bağlı, Gözlem Evi ve/veya Gece Barınağını,
g) Gözlem Evi: Gezici sosyal hizmet ekipleri veya kamu, özel kurumlar veya kişiler tarafından belirlenen veya bildirilen çocukların ön incelemelerinin yapıldığı ve giyim, beslenme, sağlık, temizlik gereksinimlerinin karşılandığı, gerektiğinde kısa süreli barınma hizmetinin verildiği, aileler ile bağlantıların kurulduğu, çocukların durum ve özelliklerine uygun kuruluşlarla işbirliği veya havale işlemlerinin yapıldığı ilk müdahale birimini,
h) Gece Barınağı: Sokakta yaşayan çocuk ve gençlerin yoğun olarak bulunduğu yerlerde, çocukları geceleri karşılaşabilecekleri çeşitli tehlikelerden korumayı hedefleyen, temizlik ve beslenme gibi temel gereksinimlerinin kısmen karşılanmasına yardımcı olunan yatılı barınma birimini,
ı) Genç: 18 yaşını tamamlamış olmakla birlikte, kişisel özellikleri sebebiyle mesleki müdahale kapsamına giren ve durumu 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu çerçevesinde değerlendirilmeye ve hizmet sunulmaya uygun nitelikteki sokakta yaşayan ve/veya çalışan genci,
i) Sokakta Çalıştırılan Çocuk: Ailesiyle ilişkisi az veya çok devam etmekle birlikte günün önemli bir bölümünde, aile denetimi ve desteği olmaksızın, yaşadığı mekandan uzakta kendi isteği veya ailesinin isteği ile çalıştırılan, eğitim olanaklarından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmış 7-18 yaş grubu çocuğu,
j) Sokakta Yaşayan Çocuk: Ailesi ile ilişkisi az olan, ailesi olmayan, evden atılan, evden kaçan ve günün tamamını sokakta geçirip, gereksinimlerinin tamamını veya önemli bir kısmını sokakta karşılayan 7-18 yaş grubu çocuğu,
k) Önder Çocuk: Sokakta yaşayan ve/veya çalıştırılan çocuklar arasından seçilen, mesleki müdahalelerden hızlı ve olumlu şekilde yararlanma yetenek ve becerisine sahip olduğu Merkez tarafından belirlenmiş ve sokaktaki çocuklarla olumlu ve başarılı ilişkiler kurarak onları sokağın tehlikelerinden ve olumsuz etkilerinden uzaklaştırmada sosyal hizmet elemanlarına yardımcı olabilecek şekilde yetiştirilmiş çocuğu,
l) Gezici Ekip: Sokak çalışmalarını yürüten meslek elemanlarından, önder çocuklardan, gerektiğinde yerel emniyet birimleri tarafından görevlendirilen sivil güvenlik görevlilerinden hizmetin gerekleri doğrultusunda resmi veya gönüllü sağlık, hukuk ve eğitim kurum ve kuruluşlarından alınabilecek temsilcilerden oluşan ekibi,
m) Sokak Çalışması: Sokakta veya çocukların yoğun olarak bulunduğu yerlerde yapılan psiko-sosyal inceleme, gözlem, teşhis, tespit ve mesleki müdahale süreçlerini içeren çalışmayı,
n) Açık Kapı Sistemi: Çocukların Merkezin sunduğu her türlü hizmetten kendi istekleri ile yararlanmalarını ve ayrılmalarını,
o) Meslek Elemanı: Sosyal hizmet uzmanı, psikolog, çocuk gelişimciyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Merkez Yapısı ve Görevler
Kurul ve Komisyonlar
Madde 5 — Merkezde; Koordinasyon ve Değerlendirme Kurulu, Sosyal Servis ve ilgili mevzuat gereği mali işlemlerin gerekli kıldığı komisyon ve kurullar bulunur.
Personel
Madde 6 — Genel Müdürlük tarafından hazırlanacak standart kadrolarda belirtilen sayı ve niteliklere uygun olarak tercihen alan deneyimi olan meslek elemanları arasından atanan bir müdür, sosyal hizmet uzmanı, psikolog, çocuk gelişimci, hemşire, branş öğretmeni ile genel idare, yardımcı ve teknik hizmetler sınıfından gerekli görülen diğer personel, tam ya da yarı zamanlı olarak atanır ve/veya görevlendirilir. Merkezde çalışan tüm personelin görev ve yetkileri çıkarılacak yönerge ve/veya genelgelerle belirlenir.
Çocukların Yaş Grubu
Madde 7 — Merkezlerde 7-18 yaş grubu çocuğa hizmet verilmesi esastır. Ancak Merkezin bulunduğu ilin özellikleri nedeniyle ve ihtiyaç duyulması halinde açılış onayında belirtilerek 18 yaşını tamamlamış gençlere de geçici bir süre hizmet verilir.
Sosyal Servis, Merkezde görevli sosyal hizmet uzmanı, psikolog ve çocuk gelişimciden oluşur.
Koordinasyon ve Değerlendirme Kurulu, Merkezde görevli sosyal hizmet uzmanı, psikolog, çocuk gelişimci, branş öğretmeni, hemşire ve Merkezin temel vasfına uygun teknik nitelikteki ve Merkez Müdürünün uygun gördüğü diğer personelden oluşur. Kurul toplantılarına, diğer merkezlerden ve kamusal ve gönüllü kuruluşlardan yetkili ve görevli uzmanlar davet edilebilir.
Merkezin Görevleri
Madde 8 — Merkezin görevleri şunlardır:
a) Sokakta yaşayan ve/veya çalıştırılan çocukların, sokakta karşılaşabilecekleri her türlü tehlikeden korunması amacıyla gerekli sosyal hizmet programlarını hazırlamak ve uygulamak,
b) Çocuklarla ilgili her türlü yönetsel ve mesleksel kayıtları tutmak, belgeleri saklamak,
c) Çocukların ve ailelerin iş ve meslek sahibi edinmek üzere eğitilmeleri ve işe yerleştirilmesine yönelik gerekli çalışmaları yürütmek, ilgili kurumlarla işbirliği yapmak ve eşgüdümü sağlamak,
d) Ekonomik yoksunluk içerisinde olduğu tespit edilen çocukların ve ailelerinin, sosyal yardım kaynaklarından ve kurumlarından yararlanmalarını sağlamak,
e) Çocukların ve ailelerin durumlarını inceleyerek, 2828 sayılı Kanun kapsamında koruma altına alınması gereken çocuklara ilişkin ilgili mevzuat doğrultusunda işlemleri başlatmak,
f) Çocukların sosyalleşmesini sağlayıcı her türlü sosyal, kültürel, sanatsal ve sportif etkinlikleri düzenlemek,
g) Sokakta yaşayan ve çalıştırılan çocuklara ailelerine ve topluma yönelik her türlü sosyal hizmet programlarını hazırlamak ve uygulamak,
h) Konuyla ilgili kamu ve gönüllü kuruluşlar ve kişiler ile işbirliği yapmak, eşgüdüm içinde çalışmayı sağlayıcı önlemleri almak,
ı) Gezici ekipler aracılığıyla sokakta yaşayan veya çalıştırılan çocuklarla ilgili nicel ve nitel bilgileri toplamak; bu bilgilerin yorum ve değerlendirmesini yapmak; izlenecek strateji ve uygulanabilecek mesleki müdahale yöntem ve teknikleri belirlemek; bu doğrultuda gerekli mesleki çalışmaları yapmak,
i) Merkezde çalışan personele ve hizmetlerin yürütülmesinde birlikte çalışılan kurum, kuruluş ve kişilere yönelik sorun alanına ve uygulamalara ilişkin hizmet içi eğitim programlarını düzenlemek,
j) Sosyal hizmet kurum ve kuruluşları dışındaki birimlerle sağlık, eğitim, hukuk, ticaret, istihdam, sosyal güvenlik ve benzeri konularda her türlü mesleki ilişki kurmak, işbirliği yapmak ve eşgüdüm içinde çalışmak,
k) Merkezle ilgili her türlü yönetsel iş ve işlemi yerine getirmek, amaca uygun diğer çalışmaları yapmak, Merkez kayıtları, çalışma raporlarını düzenli aralıklarla ilgili makamlara iletmek.
Merkeze Kabul, Merkezden Ayrılış ve Çıkış
Madde 9 — Merkeze çocuk kabulünde aşağıdaki kurallara uyulur:
a) Merkeze gelen her çocuğun geçici kaydı yapılır. Geçici kayıt süresi 15 ila 30 gün arasındadır. Bu süre içerisinde çocuk ve gencin hangi hizmetlerden yararlanacağına ilişkin ayrıntılı sosyal inceleme raporu, sosyal hizmet uzmanı tarafından hazırlanır.
b) Sosyal hizmet uzmanı tarafından hazırlanan sosyal inceleme raporunda; çocuğun ailesinin ve yaşadığı çevrenin durumu, çocuğun merkez hizmetlerinden yararlanıp yararlanamayacağı, çocuğa, ailesine ve yakın çevresine ne tür hizmetlerin, ne kadar süreyle verileceği ve çocuğun gelişimi açısından uygun görülen müdahale yöntemleri ve tavsiye edilen görüş ve yaklaşımlara yer verilir.
c) Çocuk hakkında hazırlanan bu rapor, Merkez Müdürünün başkanlığında sosyal servis elemanları ve birim sorumlusu tarafından incelenir, tartışılır ve karara bağlanır.
d) Çocuğun Merkeze kesin kabulü ve ayrılışı İl Müdürlük Makamının onayı ile yapılır.
e) Çocuk ve/veya gençlerin Merkezden ayrılışı; Merkez tarafından yürütülen çalışmalar sonucu rehabilitasyon sürecini başarıyla tamamlayabilir, rehabilitasyonu sağlanarak ailesine döndürülebilir, korunma altına alınabilir, kendi yaşamını sürdürecek bir işe yerleştirilebilir.
f) Çocuklar ve gençler Merkezden kendi isteği ile ayrılabilir veya bütün mesleki müdahalelere rağmen olumlu bir sonuç elde edilemeyen çocuk ve gençler için sosyal servis ayrılış veya çıkış kararı alabilir.
g) Merkezden geçici ayrılışlarda, açık kapı çalışma düzeninin gerekleri uygulanır. Çocukların geçici nitelikteki geliş-gidiş işlemleri, dosyasının kapatılmasını gerektirmez. Bu süreç ve benzer nitelikteki bütün hareketlilik, dosyaya kaydedilir. Bütün kararlarda ve yapılacak her türlü işlemde göz önünde tutulur.