Dünya

Bütün gece uykusuz kalırsanız, ertesi günü nasıl geçirirsiniz? İşe ya da okula gitme, başınızı dik tutma zorunluluğunuz yoksa, şöyle keyifli bir gündüz uykusuna hayır diyebilir misiniz? Yanıtınız “evef'se doğrusu bu konuda zebra balıklarından pek farkınız yok! Yeni bir çalışma, zebra balıklarının, uykusuz oldukları zamanlarda memeliler gibi gündüzleri daha fazla uyuma eğilimi göstermediklerine işaret ediyor.

Çalışmaya göre balıklar gündüz saatlerinde uyanık kalmak için ışıktan, memelilere göre daha fazla yararlanıyorlar. Çalışmanın yürütüldüğü Stanford Üniversitesi’nden (ABD) Emmanuel Mignot ve ekibinin zebra balıklarını incelemelerindeki amaçlardan biri, uykunun sırlarını çözmeye bir adım daha atmak. “Çünkü,” diyor Mignot, “kimse aslında neden uyuduğumuzu bilmiyor. Uykunun evrim sürecinde nasıl değiştiğini ve hayvanlar arasında ne tür farklılıklar gösterdiğini öğrendikten sonra, artık uykunun nedenini de anlamaya başlayabiliriz.” Gece boyunca uykusuz kalan balıkların ışıklı ortamda nasıl rahatlıkla uyanık kalabildiklerini, neden uykusuzluğu telafi etmeye yönelik bir davranış göstermediklerini anlamak isteyen ekip, dikkatini uyku kimyasalı “hipokretin” üzerine yoğunlaştırmış ve hipokretin için var olan tek almacı etkisiz hale getiren bir mutasyonla neler olup bittiğini incelemiş. Memelilerde hipokretin sistemindeki böyle bir açık, “narkolepsi” adı verilen ağır bir uyku sorununa yol açıyor: gündüzleri engellenemez bir uykululuk durumu, gece uykusuzluğu, kas sisteminde aksaklıklar, vb... Zebra balıklarınınsa durumu yalnızca gece uykusuz kalarak atlatabildikleri ortaya çıkmış. Mignot’un yorumuna göre, ışık ve tetiklediği hormon melatonin, bu balıklarda uykuyu öylesine baskılıyor ki, bir gece öncesinden kalan uykusuzluğu rahatlıkla ‘görmezden gelebiliyorlar’. Hipokretine duydukları gereksinim de, yalnızca gece uykusunun düzenlenmesi için. Araştırmacı, aynı şeyin bazı kuşlar için de geçerli olduğunu söyleyerek, aslında melatoninle yönetilen gündüz uyku(suzluk) davranışlarının, memeli olmayan hayvanlar arasında yaygın olabileceğine göndermede bulunuyor. Sonuçlarla ilgili genel yorumuysa şöyle: “Işık ve melatoninin rolünün, evrim süreci içinde bir kavşak noktasına geldiğini düşünüyorum. Bu noktadan sonra daha az etkili hale geldi ve hayvanlar, uyanık kalma stratejileri için farklı yöntemler geliştirmek zorunda kaldılar.”

Nature News Online, 16 Ekim 2007