Science

Hepimiz, bir şekilde çevremizdeki sıcaklığı hissedebiliriz. Derimiz bir tür kızılötesi almaç görevi yapar. Ancak deri hiç de duyarlı bir almaç olmamasının yanı sıra, görüntü de oluşturamaz. Ancak, kızılötesi ışınımı algılama konusunda çok yetenekli bir hayvan var: yılan.

Günümüzde, birtakım özel aygıtlar yardımıyla, ısı kaynaklarını saptayabiliyoruz. Bu aygıtlar, özellikle askeri kullanıma yönelik olarak üretiliyor. Bir çıngıraklıyılansa, başının iki yanında bulunan ve binlerce hücreden oluşan çukur organları sayesinde, çevreyi kızılötesi dalgaboylarında, günümüzün en duyarlı kızılötesi algılayıcılarından 10 kat iyi görebiliyor.
Yılanların gözlerinin de olduğunu düşünürsek, aslında iki farklı görme organları olduğunu söyleyebiliriz.

Yılanlar, çatal biçimindeki dillerini çıkarıp havada sallarlar. Bunu nedeni, çevredeki koku moleküllerini yakalamak. Yılanın dilindeki nem, bu moleküllerin dile yapışmasını sağlar. Daha sonra yılan dilini ağzına sokar ve Jacobson organlarına götürür. Yılanlarda, bu organlar ağzın hemen üzerinde bulunur ve ağza açılır. Yılanlar için bu duyunun önemi büyük. Avlarını bulmada kullandıkları gibi, çiftleşmek için eş ararken de bu duyularından yararlanırlar.
Jacobson organına balıklarda, deniz memelilerinde ve kuşlarda rastlanmıyor. Zaten suda ve havada bu organın çok da işe yaramayacağı açık.
Jacobson organı, insanlarda da var. Ancak, yapılan araştırmalarda, burun boşluğunun tabanının içinde bulunan bu organın etkin olduğu saptanabilmiş değil. İnsanlardaki Jacobson organıyla beyin arasında bağlantıyı sağlaması gereken sinirler eksik. Yine de, zayıf da olsa özellikle feromonların algılanmasında, bu organın bir şekilde işe yarıyor olma olasılığı da göz ardı edilmiyor.

ABD’nin Florida eyaletindeki araştırmacılar, yılanların iki organdan ikisini aynı anda kullanmak yerine, yalnızca birini (kızılötesi alıcılarını ya da gözlerini) kullanarak görüp göremeyeceklerini araştırıyorlar. Buna göre, gözleri kapatılan yılanlar, kızılötesi alıcılarıyla çevrelerini algılayabiliyorlar. Tersi de geçerli, kızılötesi alıcıları kapatılan yılanlar gözleriyle çevrelerini algılayabiliyorlar. Ancak, yılanların gözlerinin iyi görmediği de bilinen bir gerçek. Bazı yılanlar yalnızca ışığı algılayabiliyor. Ama genelde hareketi algılamak için gözlerden yararlanıyorlar. Kızılötesi al-maçlarsa yakındaki sıcakkanlı avların yerini duyarlı bir biçimde saptayabil-melerini sağlıyor.

Çukur organların başın iki yanında olması sayesinde yılanlar avlarının uzaklıklarını da duyarlı bir biçimde bulabiliyorlar.
Başka hayvanlarda da ısıl algılama görülebiliyor. Örneğin, vampir yarasaların burnunda avlarının vücut sıcaklığını hissedebilecekleri kızılötesi alıcıları var. Yine kan emen böceklerde de bu tür alıcıların olduğu düşünülüyor.

Alp Akoğlu - Bilim ve Teknik Ocak 2007
Kaynaklar:
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
Olliver, F.J., Comporative Morphology of the Tapetum Lucidum, Vete
rinary Opthalmology (2004) 7, 1, 11-12

40dk.com | Eğitim-Öğretim-Bilgi Deposu

 

Science

Yılanların Jacobson Organı

Çoğu hayvan, “Jacobson organı" ya da “vomeronazal organ” olarak adlandırılan almaçları sayesinde, çevrelerindeki kimyasal molekülleri algılayabiliyorlar. Aslında, bu bir tür koku alma organı. Özellikle memeliler için bu organ, duyarlı bir koku alıcısı olduğundan, kimyasal iletişimde büyük rol oynayan feromonların algılanmasını sağlıyor. Feromonlar daha çok türlerin kendi aralarındaki iletişimde rol oynuyorlar.

Bazı hayvanlarsa, Jacobson organı etkin bir koku organı olarak kullanıyor. Bunda da yılanlar başta geliyor.

Alp Akoğlu - Bilim ve Teknik Ocak 2007
Kaynaklar:
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
Olliver, F.J., Comporative Morphology of the Tapetum Lucidum, Vete
rinary Opthalmology (2004) 7, 1, 11-12