Science

Yarasalar çoğunlukla mağaralarda yaşarlar ve genellikle gece karanlıkta avlanırlar. Özellikle mağaralar tam anlamıyla zifiri karanlık olabilir. Bu nedenle, bir kedininki gibi keskin bir görüş yetenekleri olsaydı bile burada onların hiç işine yaramazdı. Yarasalar bunun yerine, avlarının yerini saptamak ve mağara gibi dar ve karanlık ortamlarda yönlerini bulmak için ses kullanırlar. Ses havada belli bir hızla ilerler. Yarasa, ses çıkarmasıyla yankıyı duyması arasındaki zaman farkından, avının kendisine uzaklığını bulabilir. Aslında bu da bir tür radar gibidir. Yalnız, radyo dalgaları (elektromanyetik ışınım) yerine ses dalgaları kullanılır.

Benzer şekilde, yunuslar ve balinalar da su altında avlarını ve birbirlerini tanımak için ses dalgalarından yararlanırlar. Ses, suda havadakinden daha hızlı ilerler (yaklaşık 4,4 kat) ve daha iyi iletilir. Ayrıca, sualtında görüş mesafesi kısıtlıdır. Özelikle bulanık sularda, bu hayvanların avlarını görerek bulmaları çok zor olur. Bu nedenle, özellikle sualtında “yankıyla konum belirleme” çok yardımcı olur.

Yunusların ve balinaların sualtındaki sesleri algılaması, bunların beyne iletilmesi için birtakım özel organları var. Yunuslar ve balinalar, yarasalar gibi çığlık atarak değil, tıkırtı şeklinde sesler çıkararak konum belirlerler.

Türden türe bazı farklılıklar olsa da, geniz boşluklarında ürettikleri bu sesler, içi yağla dolu “melon” adı verilen ve bir mercek gibi çalışan bir organ sayesinde ileri doğru odaklanır. Yayılan ses, hedeften yansıdıktan sonra çene-kemiğinden, bu kemiğin arkasındaki yağlı dokuya, oradan da sinirler yoluyla beyne iletilir. Yunus ve balinaların beyinleri, her bir tıkırtıyla yansıyıp gelen tıkırtı arasındaki zaman farkını hesaplayabilecek şekilde gelişmiştir.

Hayvanların doğal olarak geliştirdikleri bu duyudan, biz insanlar da yapay olarak ürettiğiniz birtakım aygıtlar sayesinde yararlanabiliyoruz. “Sonar” adını verdiğimiz bu aygıtlar, özellikle teknelerde kullanılıyor. Sonar yardımıyla denizaltının görüntüsü oluşturu-labiliyor. Bir vericiden yayılan ses dalgaları, deniz tabanından yansıdıktan sona aynı teknedeki alıcıya ulaşıyor. Böylece, derinlik saptanabileceği gibi, deniz tabanının bir haritasının çıkarılmasında ya da balık sürülerinin yerlerinin saptanmasında yine sonarlardan yararlanılıyor.

Alp Akoğlu - Bilim ve Teknik Ocak 2007
Kaynaklar:
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
Olliver, F.J., Comporative Morphology of the Tapetum Lucidum, Vete
rinary Opthalmology (2004) 7, 1, 11-12