Dünya

Yakın zamana kadar, Dünya’nın manyetik alanına göre yön bulmanın göçmen kuşlara özgü bir beceri olduğu düşünülürken, Wolfgang Wiltschko liderliğindeki Frankfurt Üniversitesi araştırmacıları tavukların da bu konuda hiç de yabana atılır olmadıklarını gösterdiler. Çalışmaları, evcil tavuklarda da bir tür ‘iç pusula’ olduğunu ortaya koydu.

Göçmen kızılgerdanların, göç sırasında yönlerini bulurken Dünya’nın manyetik alanından yararlandıkları, bundan yaklaşık 40 yıl önce, yine Wiltschko tarafından kanıtlanmıştı. Manyetik alıcıları, Dünya manyetik alanındaki alan çizgilerinin yönünü saptalamalarını sağlıyordu. Bu durum, manyetik alan düzleminin Dünya’nın yüzeyine yaptığı eğime tepki veren bir ‘eğim pusulası’ oluşturarak, alan çizgilerinin aşağı vöneldiği kutup doğrultusuyla, yukarı «ödendiği ekvator doğrultusu arasında ayrım yapılmasını sağlar. Bu iç pusulanın ince ayarı, yerel manyetik alan gücüne göre yapılmış olsa da, göç sırasında kuşların karşılaşabileceği başka alan gücü değerlerine rahatlıkla uyum sağlar. Bu türden bir pusula, bugüne kadar 20’den fazla kuş türünde saptandı. Wiltschko’nun liderliğini yaptığı uluslararası bir ekipse, tavukların da manyetik yön duygusuna sahip olduklarını gösterdikleri çalışmada, yumurtadan yeni çıkan civcivleri kırmızı toptan bir ‘anne’ye alıştırmışlar. Topu dört bölmeden biri arkasına saklayarak, sıkı bir eğitimle civcivlere annelerinin hep kuzey yönündeki bölmenin ardında olduğunu öğretmişler. Civcivin bu yönü manyetik yön bulma duyusuyla saptadığını göstermek için de, doğu yönünde yapay bir manyetik alan oluşturmuş, civcivlerin annelerini bu sefer doğu yönündeki bölmenin ardında aradıklarını görmüşler. Araştırmacıların daha sonraki denemeleri, tavukların manyetik algılayıcılarının, kızılgerdanınkine çok benzer biçimde çalıştığını, ayrıca hem alanın eğimine, hem de yerel alan gücüne tepki verdiğini ortaya koymuş bulunuyor. Kuşların yön bulmak için kısa dalgaboylu ışığa (ör. mavi) gereksinim duydukları, sarı ötesi uzun dalgaboylu ışıktaysa bu yetilerini kaybettikleri gerçeğinden hareketle, bu algılayıcının gözde yer aldığı düşünülüyor.

Johann Wolfgang Goethe-Universitât Basın Duyurusu, 6 Temmuz 2007