Science

Biri “eli erkek eline değmemiş", diğeri de yaptığı son cilveden bu yana iki yıl geçmiş iki Komodo ejderi (bir dev kertenkele türü) dişisi, erkeksiz üreme becerileriyle bilimcileri hayrete düşürdükleri kadar, yeni endişelerin ortaya çıkmasına da neden oldular. Bu med-yatik dişilerden birinin adı Flora, diğerininki de Sungai. İkisi de Londra’nın farklı iki hayvanat bahçesinde yaşıyor. Sungai’nin şu anda dört sağlıklı yavrusu var bile, durumları da oldukça iyi.

Flora’nın sekiz yavrusuysa, tahminen önümüzdeki günlerde yumurtalarından çıkmış olacak.

“Partenogenez”, dişinin, yumurtasının erkek tarafından döllenmesine gerek olmaksızın yavru sahibi olabilmesiyle tanımlanan bir üreme biçimi. Omurgalılarda ender görülüyor; ancak bazı yılanlar, balıklar, kertenkele türlerinin bu şekilde üreyebildiği biliniyor. (Kayıtlarda bir hindi de var!) Flora ve Sungai ise Komodo ejderlerinin bu konuda şu ana kadar bilinen ilk örnekleri. “Ama son olmayabilir” diyor araştırmacılar. Bu durum, kimilerine göre soyu zaten tehlike altında olan bu hayvanın, hayvanat bahçesinde tutsak yaşamasının sonucu. Sekiz ay gibi kısa bir zaman aralığında farklı iki hayvanat bahçesinde yaşayan iki örneğin aynı üreme biçimini göstermesi, aslında hiç de hayra alamet değil. İşte nedeni:
Flora’nın yumurta içinde ölen üç yavrusundan örnekler alan Liverpool Üniversitesi araştırmacıları, yaptıkları genetik testler sonucunda yavruların annelerinin birer klonu olmadıklarını, ancak DNA’larının, anne DNA’sındaki varyasyonların yarısını içerdiğini görüyorlar. Bu, anne kromozomlarından bir grubunun kopyalanarak yavruya geçtiği, ve herhangi bir erkek bireyin bu işe karışmadığının göstergesi. Asıl sorun, yavrulardan hepsinin (kromozom özelliklerinden dolayı) bu durumda erkek olması kaçınılmazlığı. Bu şekilde üremek, farklı hayvanlardan gelen genetik bilginin karışımını (ki, eşeyli üremede gerçekleşen bu) olanaksız kılarak, genetik çeşitliliği sınırlıyor; bu da hele soyu tehlike altında olan bir hayvan için oldukça riskli. Peki, eşeyli üremek varken bunu neden seçsinler? Yanıt basit: Yokluktan, diyor araştırmacılar! Araştırmacıların, en azından bu bağımsızlığı yeğleyen ejder güzelleri için bir çözüm önerileri var. Buna göre çoğu hayvanat bahçesi, bu kertenkelelerin yalnızca dişilerini barındırıp, erkekleri çok seyrek olarak, yalnızca çiftleşmeleri amacıyla getiriyorlar. Belli ki bu, dişilerin beyaz atlı prenslerini bir gün bulacakları konusundaki ümitlerini canlı tutmak için yeterli değil. Bu nedenle partenogenetik üremenin tetiklenmesini önlemek üzere, erkek ve dişileri birarada tutmak, daha iyi bir çözüm gibi görünüyor.

(Bu arada Sungai’nin yavrularının da rol aldığı konuyla ilgili kısa bir video seyretmek isterseniz,[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ] web adresini ziyaret edebilirsiniz.)

Nature, 21 Aralık 2006