Science

Kuzey sumruları, yılda yaklaşık 2 kez inanılması güç bir yolculuk yaparlar. Her yıl Kuzey Kutbu’ndan Güney Kutbu’na uçar, yaklaşık 6 ay sonra da geri dönerler. Bu yolcuğun uzunluğu, gidiş-dönüş toplam 40.000 kilometreye yani Yer’in çevresinin uzunluğuna yaklaşır.

Kuşların, bu uzun yolculuklarında yönlerini nasıl buldukları hala çok iyi anlaşılmış değil. Önceleri, kuşların yönlerini gökcisimlerinin konumları ve yeryüzündeki birtakım belirgin şekillerden yararlanarak bulabildikleri düşünülüyordu. Şimdi, kuşların bir çeşit “pusulaya” sahip oldukları düşünülüyor.
Kuşların, bir şekilde Yer’in manyetik alanını hissettiğine yönelik önemli bulgular var. Bu, çeşitli deneylerle de doğrulanıyor. Sorun, bunu nasıl yaptıkları. Bu yöndeki kuramlardan biri, kuşların beyninde bulunan “manyetit” (Fe304) minerali. Manyetit, doğal mıknatıstan başka bir şey değil. Bakterilerden memelilere, çoğu canlı türünde bu minerale rastlanıyor. Kuşlar, bu mineraller yardımıyla, Yer’in manyetik alanını hissederek yönlerini buluyor olabilirler. Kuşların gagalarının üzerinde de yoğun miktarda manyetite rastlanıyor. Ama henüz bunun yön bulmalarına yardımcı olduğu saptanabilmiş değil.

Bir başka kuramsa, kuşların manyetik alanı birtakım kimyasal olaylar sonucunda ortaya çıkan serbest radikallerden yararlanarak buldukları. Bu biraz daha karmaşık bir olay ve özetle şöyle gerçekleşiyor: Kararlı atomlarda elektronlar, çiftler halinde bulunurlar. Normalde her bir çiftin oluşturduğu manyetik alan, birbirini nötrleştirir. Daha büyük moleküllerin parçalanmasıyla oluşan serbest radikallerdeyse elektron açığı olur. Bu da, onların manyetik alan oluşturmasına neden olur. Serbest radikaller, birleşerek kararlı moleküller oluşturmaya çalışırlar. Ancak, çok zayıf da olsa bir manyetik alan içinde, bu moleküllerin oluşması zorlaşır, çünkü atomlar kendilerini manyetik alanın yönüne göre hizalamaya çalışırlar. İşte, kuşların bir şekilde bu moleküllerin oluşumunu hissederek manyetik alanın yönünü saptayabildiği düşünülüyor. Bu, henüz çok yeni bir kuram olmakla birlikte, yapılan deneyler geçerli olduğunu düşündürüyor. Bu kuramlar, manyetik alanın kuşların içinde yapığı kimyasal ve fiziksel değişimleri biraz olsun açıklıyor. Ancak, kuşların bu verileri nasıl yorumladığı ve yönlerini tam olarak nasıl bulduğu çok iyi anlaşılmış değil.

Alp Akoğlu - Bilim ve Teknik Ocak 2007
Kaynaklar:
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
[Linkleri sadece kayıtlı üyelerimiz görebilirler.. ]
Olliver, F.J., Comporative Morphology of the Tapetum Lucidum, Vete
rinary Opthalmology (2004) 7, 1, 11-12