Kalem

(19.10.1899 - 9.6.1974)



"Guatemala'da Amerikan Etkisine Karşı Savaş"

Guatemalalı yazar Asturias'ın siyasal etkiler altında verdiği yapıtları, Mayaların kültürel gelenek ve efsanelerinde köklerini bulmaktadır. Asturias Latin-Amerika'nın büyülü realizminin öncülerinden biridir.

Guatemala'da doğan Asturias'ın ataları Kızılderili kökenlidir. Manuel Estrada Cabrera'nın diktatörlüğüne karşı gelen bir avukat olan babası 1900 yılında Salama'ya sürülünce, Miguel taşrada büyüdü. 1915'te Guatemala kentinde hukuk tahsiline başlayan genç, 1923'te "Yerlilerin Toplumsal Sorunları" konusundaki teziyle üniversiteden mezun oldu.

1924-33: Avrupa'da Ülkesindeki sağ eğilimli rejimle giderek siyasal çıkmazlara giren Austrias, yurdunu 1924'te terk ederek Paris'e yerleşti. Burada, 1928'e kadar Sorbon Üniversitesi'nde etnoloji ve din bilimleri okudu. Fransa'nın başkentinde sürrealist hareketle temasa geçen Asturias, 1929'da çok sayılı Orta Amerika gazetesinin Avrupa muhabiri oldu.

İlk yazarlık denemesi olan Rayito de estrella adlı lirik yapıtından (1929) sonra Austrias, düşsel imgelerden ve Mayaların büyüsüyle mitlerinden oluşmuş bir kolaj olan Leyendas de Guatemala (Guatemala Efsaneleri, 1930) adlı masalsı öykülerini yayınladı.

1946: El senorpresidente
1933'te ülkesine dönen Austrias, burada gazete redaktörü ve üniversitede doçent olarak çalıştı. Estrada Cabrera'nın diktatörlüğü konusunda kilit bir yapıt olan El senor presidente (Sayın Başkan) adlı romanının yayınlanması, General Ubico altındaki rejim tarafından yasaklandı. Polis tarafından gözaltına alınarak defalarca tutuklanan Asturias'ın ailesi de bütün akrabalarıyla birlikte hapsedilmek tehlikesiyle karşı karşıya kaldı. As-turias bütün bunlara rağmen haber ve siyasal görüşler yayınlayan tek istasyon olan Diario del Aire adlı radyo istasyonunu kurdu. Hükümet 1946'da düştükten sonra, Asturias'ın diktatörlük romanı yurdunda yayınlanabildi. Burada her şeye gücü yeten başkanın seçkin adamlarından biri olan Cara de An-gel, muhalifi general Canales'in kızına âşık olur. Bu ilişkiyi öğrenen general, ihanete uğramış olmanın acısıyla ölür. Yolları uzun zamandır başkanla ayıran Cara de Angel, ihbar edilir ve hepishanede ölür. Son derece kötümser olan bu yapıtta, diktatörlük rejiminin eninde sonunda insanlar arasındaki ilişkileri sapıklığa götüren yapısı gözler önüne serilmektedir.

1949: Hombres de maiz
Yeni başkan Arevalo, tarafından 1946'da Meksika'ya kültür ateşesi olarak atandıktan sonra Asturias 1947'de aynı pozisyonu Arjantin'de üstlendi. Asturias 1947'de, Büyülü Realizm denilen akımın en başta gelen örneklerinden biri sayılan, mistik mit havalı Hombres de maiz (Mısır Toplayıcıları) adlı romanını yayınladı. Avrupalı okuyucu için okunması hayli zor olan bu yapıtta, gerçekle yerlilerin gerçeğin bir parçası saydıkları mitler (örneğin ölümsüzlük, bir insanın taşla ya da bir hayvanla özdeşleşmesi) dile getirilmiştir. Bu roman bir mısır yetiştiricisinin büyük tarımcılara karşı giriştiği savaşı konu almaktadır.

Yine 1949'da, Amerikan meyve şirketi United Fruit Company'nin ekonomik ve siyasal etkinliğine karşı olan "Muz Üçlemesi"nin birinci cildi çıktı. Her şeyden önce gerçekleri yansıtmak isteyen Asturias, stilistik denemelerden kaçınarak klasik realizme bağlı kaldı.

1954-66: Sürgün Bir toprak reformunu başlatmış olan başkan Arbenz Guzman'ın, ABD'nin de etkisiyle düşürülmesi üzerine, Asturias 1954'te Buenos Aires'e sürgüne gönderildi. Oradan "Guatemala Karşıtı Faaliyetleri" yüzünden resmî makamlarca sınır dışı edilen Asturias, Avrupa'ya geçerek Paris, Cenova ve Roma'da yaşadı. İstila ile ilgili olarak yaşadıklarını Weekend in Guatemala (Guatemala'da Hafta Tatili, 1956) adlı romanında işledi. Avrupa'da yazdığı eserler arasında bir çocuğun düşsel dünyasında geçen bir roman olan Don Nino ya da Düşlerin Coğrafyası (El alhajadito, 1961) ve kötülük konusundaki düşünceleri ortaya seren bir tür mitolojik resimli kitap sayılabilecek Mulata de Tal (Bir Melez Kadın, 1963) bulunmaktadır.

1967: Nobel Edebiyat Ödülü
1966 yılında Guatemala'da yeniden bir ihtilal oldu. Asturias'ın arkadaşlarından biri, Mendez Montenegro yeni başkanlığa atanınca, yazarı Fransa'ya büyükelçi olarak tayin etti. Austrias, 1968'de, Şileli kadın yazar Mistral'dan (1945) sonra, ikinci Latin Amerikalı olarak Nobel Edebiyat Ödülünü aldı. 1969'da Konkista-dorlann (Fatihlerin) yüzyılında geçen Maladron adlı dini romanı yayınlandı. Hükümetin sağa kayması yüzünden bir yıl sonra Asturias büyükelçiliği bıraktı. 1974'te, 74 yaşında Madrid'de hayata gözlerini yumdu.